مقدمه و هدف: پژوهش حاضر باهدف مفهوم سازی و ارزیابی وضعیت سلامت آبخیز آسیاب‏ رود واقع در شهرستان چالوس، استان مازندران انجام شد. مواد و روش ها: ابتدا اطلاعات پایه منطقه ای شامل داده های اقلیمی، هیدرولوژی، فرسایش و رسوب، اقتصادی و اجتماعی از گزارش های پیشین جمع آوری و تحلیل شد. هم چنین چندین بازدید صحرایی در راستای ارزیابی عمومی از وضعیت بوم شناختی، اقتصادی و اجتماعی منطقه و تکمیل اطلاعات از حوزه آبخیز موردمطالعه به عمل آمد. سپس مفهوم سازی چارچوب عملکردی سلامت آبخیز بر اساس رویکرد مفهومی فشار، حالت، پاسخ در مقیاس زیرآبخیزهای مطالعاتی صورت گرفت. در این راستا، ابتدا شاخص فشار، از طریق تحلیل نیروهای محرکه فعالیت های انسانی و تغییرات آب وهوایی بر آبخیز موردمطالعه بررسی شد. سپس وضعیت موجود محیط طبیعی و عملکرد آبخیز به فشارهای وارده در قالب شاخص وضعیت مورد تحلیل قرار گرفت. هم چنین شاخص پاسخ آبخیز آسیاب رود برای بیان درجه ای از پاسخ جامعه و یا برآیندهای مختلف آبخیز به تغییرات تحمیل شده به سامانه آبخیز محاسبه شد. یافته ها: نتایج به دست آمده نشان داد که شاخص سلامت کل آبخیز آسیاب رود با مشارکت نسبی شاخص های فشار، حالت و پاسخ به‎ترتیب 18، 39 و 43 درصد برابر 0/05 و طبعاً وضعیت متوسط بود و حدود 83 درصد آبخیز در طبقه متوسط سلامت قرار گرفت. نتیجه گیری: به رغم قرارگیری وضعیت سلامت آبخیز آسیاب رود در شرایط متوسط، در صورت عدم اتخاذ سیاست های مناسب مدیریتی، امکان افت وضعیت سلامت آبخیز مزبور و طبیعتاً رخداد پاسخ های نامطلوب دور از انتظار نیست.

پژوهش حاضر با هدف ارزیابی سلامت آبخیز کوزه تپراقی واقع در استان اردبیل با استفاده از تحلیل 27 معیار مرتبط با ابعاد مختلف هیدرولوژیکی، انسانی و اقلیمی انجام شد. به همین منظور، ابتدا اطلاعات پایه منطقه ای شامل داده های هیدرولوژی، فرسایش و رسوب، اقتصادی، اجتماعی و اقلیمی از گزارش های پیشین جمع آوری و تحلیل شد. سپس متناسب با ماهیت داده های مورد استفاده چندین بانک اطلاعاتی در محیط نرم افزار های Fragstats 4. 2. 1، Excel 2016، IBM SPSS Statistics 25 و ArcGIS 10. 6 تهیه شد. در ادامه با استفاده از اصول حاکم بر مدل مفهومی فشار-حالت-پاسخ PSR، وضعیت و تغییرات مکانی سلامت آبخیز کوزه تپراقی در سطح 36 زیرآبخیز مورد ارزیابی قرار گرفت. درجات مختلف سلامت آبخیز در پنج طبقه سالم، نسبتا سالم، متوسط، نسبتا ناسالم و ناسالم طبقه بندی شدند. بر اساس نتایج مشخص شد که از نظر کلی آبخیز دارای وضعیت متوسط از لحاظ سلامت می باشد. هم چنین مقدار شاخص های فشار، حالت و پاسخ به ترتیب برابر با 46/0، 55/0 و 31/0 بوده است. میانگین شاخص ارزیابی جامع سلامت آبخیز کوزه تپراقی برابر با 41/0 به دست آمده است. حداکثر مقدار شاخص سلامت برابر 66/0 مربوط به زیرآبخیز های 8 و 12 و حداقل مقدار این شاخص برابر 14/0 مربوط به زیرآبخیز 26 می باشد. وضعیت سلامت در قسمت شرق و جنوب شرقی آبخیز در وضعیت نسبتا سالم و متوسط قرار گرفته است و وضعیت بهتری از سلامت آبخیز در قسمت های غربی و شمالی مشاهده شد. نتایج پژوهش حاضر برای شناسایی و حفاظت از مناطق اولویت دار و هدایت راهبردهای مدیریتی از لحاظ منابع آب و خاک در سطح ملی و منطقه ای قابلیت کاربرد دارند.

در این تحقیق برای پهنه بندی وضعیت سلامت آبخیز کوزه تپراقی واقع در استان اردبیل از تلفیق عملگرهای منطق فازی و مدل مفهومی فشار-حالت-پاسخ (PSR) استفاده شد. بدین منظور، ابتدا معیارهای تراکم جاده، شیب، ضریب رواناب، مساحت زمین های کشاورزی با شیب بالای 25 درصد، بارش و دما برای شاخص فشار، شاخص نرمال شده اختلاف پوشش گیاهی (NDVI)، شاخص پوشش گیاهی با انعکاس خاک (SAVI) و شاخص پوشش گیاهی بارزسازی شده (EVI) برای شاخص حالت، فرسایش ویژه، ضریب شدت فرسایش، تراکم آبراهه و میزان اراضی مرتعی برای شاخص پاسخ محاسبه شدند. سپس با استفاده از تابع عضویت Fuzzy Linear در محیط ArcGIS 10.8 به صورت فازی تبدیل شدند. هم چنین، برای پهنه بندی سلامت آبخیز از شش عملگر AND، OR، SUM، PRODUCT، گامای 0.9 و گامای 0.5 استفاده شد. در ادامه، برای ارزیابی و طبقه بندی خروجی عملگرهای مورد استفاده در برآورد سلامت آبخیز، شاخص جمع مطلوبیت (QS) محاسبه شد. بر اساس شاخص جمع مطلوبیت (Qs) مشخص شد که PRODUCT با مقدار عددی 46/0 در اولویت اول و در ادامه گاما 0.9 با شاخص جمع مطلوبیت (Qs) 0.37 در اولویت دوم به عنوان کارآمدترین عملگرها در تهیه نقشه سلامت آبخیز هستند. طبق نتایج وضعیت سلامت آبخیز، عملگر PRODUCT، 67، 23، 9 و 1 درصد از مساحت کل به ترتیب در طبقات ناسالم، نسبتاً ناسالم، متوسط و نسبتاً سالم قرار گرفتند. برای عملگر گامای 0.9، حدود 46، 1، 17 و 36 درصد آبخیز به ترتیب در طبقات ناسالم، متوسط، نسبتاً سالم و سالم طبقه بندی شدند. نتایج بیان گر تغییرات مکانی وضعیت سلامت در کل آبخیز مورد مطالعه بوده است. بنابراین، برای ارتقاء سلامت در درجات مختلف باید برنامه های مختلف علمی و سازگار به کار برده شوند. پیشنهاد می شود که راهکارهای مبتنی بر طبیعت، مدیریت مشارکتی و مدیریت سازگار و یکپارچه برای بهبود سلامت آبخیز کوزه تپراقی در اولویت قرار گیرند. شاخص سلامت آبخیز می تواند به عنوان ابزاری مؤثر برای تحلیل موجودیت خدمات آبخیز متناسب با ظرفیت حمل آن ها نیز در نظر گرفته شود.

مدیریت جامع حوزه های آبخیز فرآیندهای مخرب را شناسایی و با کاهش آن ها خدمات آبخیز را بهبود می بخشد. فرآیندهای مخرب سلامت حوزه های آبخیز را تحت تاثیر قرار می دهد، بنابراین با آگاهی از میزان سلامت حوزه می توان در جهت تحقق اهداف مدیریت جامع حوزه های آبخیز و آبخیزداری عمل نمود. در این پژوهش، یازده زیرحوزه قطورچای در شهرستان خوی با مساحت 68400 هکتار بر اساس درجه سلامت آبخیز اولویت بندی گردیدند. به منظور ارزیابی سلامت زیرحوزه ها اقدام به انتخاب شاخص های اصلی و مؤثر در میزان سلامت حوزه گردید. ارتباطات و تعاملات بخش های تشکیل دهنده هر یک از زیرحوزه ها برای ارزیابی شاخص ها در نظر گرفته شد. سلامت زیرحوزه ها در پنج بخش وضعیت زیستی (غنای گونه ای)، پیوستگی هیدرولوژیک (تعداد سازه در واحد طول رودخانه)، ژئومورفولوژی (حساسیت-پذیری خاک به فرسایش و حساسیت پذیری اقلیم)، هیدرولوژی (پوشش گیاهی چندساله و سطوح غیرقابل نفوذ) و کیفیت آب (منابع آلاینده نقطه ای و غیرنقطه ای) ارزیابی گردید. زیرحوزه های منطقه مورد مطالعه از نظر هر یک از شاخص ها اولویت بندی شد و در پایان نقشه نهایی از ترکیب کلیه شاخص ها حاصل گردید. نتایج اولویت بندی کلیه شاخص ها نشان داد که وضعیت سلامت کلیه زیرحوزه ها متوسط می باشد و زیرحوزه شماره 11 با دارا بودن امتیاز 39/60 نسبت به سایر زیرحوزه ها از حداکثر امتیاز سلامت و زیرحوزه شماره 6 با امتیاز 71/50 از حداقل امتیاز سلامت برخوردار است. علت کاهش سلامت در هریک از بخش ها مورد بررسی قرار گرفت و راه حل هایی جهت بهبود وضعیت سلامت و جلوگیری از کاهش آن مطرح گردید که این نتایج می تواند در اولویت بندی اقدامات آبخیزداری با هدف بهبود وضعیت و تقویت خدمات آبخیز مورد توجه قرار گیرد.

مقدمه: کودکی یکی از حساس ترین دوران زندگی، فرصتی برای رشد و پرورش همه جانبه است، درنتیجه؛ حفظ سلامت جسمی و روانی در این دوره از اهمیت شایانی برخوردار می باشد . حق بر سلامتی از جمله موضوعات مهم و کلیدی در عرصه ملی و بین المللی است که با توجـه بـه موقعیت حساس کودکان(شرایط جسمی و روحی)، توجـه بـه ایـن موضـوع برای این قشر، اهمیتی دو چندان می یابد. با توجه به اینکه «رساله حقوق و صحیفه سجادیه» نماد یک منشور حقوقی کامل و جامع برای بشریت است، بررسی حق بر سلامت کودکان در این دو اثر ارزشمند، هدف پژوهش حاضر می باشد.روش کار:این تحقیق کیفی و از روش تحلیل محتوا بهره برده است.یافته ها: یافته های تحقیق نشان می دهد .حق بر سلامت در اسناد بین اللملی دارای ابعاد گوناگون جسمی، روانی و حتی معنوی و اجتماعی اسـت.این حق در صحیفه سجادیه و رساله حقوق امام سجاد 7 به موضوع «حق بر سلامت با رویکرد دینی و اخلاقی و معیارهای آن در تمامی ابعاد و ساحت های وجودی انسان» پرداخته شده و این حق، در کنار جنبه های متعدد حقوق معنا می یابد که توجه و دقت در این جنبه سلامت، فراتر از آنچه در اسناد بین المللی آمده است می باشد . لذا حق بر سلامت در نگرش دینی، علاوه بر وضع و ارائه قوانین، به فضاسازی و ارائه طریق در این زمینه نیز پرداخته است

نگرش نیچه به مسئله انسان و حقیقت او، بر اساس اندیشه ها ی مادی گرایانه و تمایل به اصالت تجربه است که پیامدهای ویژه ای به همراه دارد. پژوهش حاضر با روش توصیفی و تحلیلی به منظور بررسی مختصات انسان شناختی از دیدگاه نیچه و ارزیابی پیامدهای آن در پرتو آرای علامه طباطبایی شکل گرفته است. بر اساس یافته‎های پژوهش، نیچه با نفی عقل گرایی و بی اعتبار نمودن ارزش ها ی اخلاقی و دینی مورد پذیرش زمان خویش، انسان را تا پرتگاه نیست گرایی می کشاند. لکن برای نجات وی از این وهله بحرانی، انسان را به باور توانمندی و اصالت قدرت خویش دعوت می نماید که ظهور تمام عیار آن در ابر انسان نمود یافته است. این در حالی است که علامه طباطبایی چنین تقلیل گرایی از شخصیت انسان و ترجیح  تن بر روان را برنمی تابد. زیرا نفی عقل گرایی و ستیز با ابعاد الهی متافیزیک نتیجه ای جز بی اعتبارشدن اوزان اندیشه ورزی و خردگرایی ندارد. وی همچنین منشأ اصلی پوچ انگاری در زندگی انسان را، حذف خدا و انگاره ها ی معنوی و ارزشی می داند و قرب الهی را به عنوان غایت اصلی زندگی مطرح می کند. غایتی که در سایه آن زندگی فردی و جمعی انسان بر اساس هدفمندی، معناداری و عدالت شکل می گیرد.

ارزیابی سلامت رودخانه می تواند به عنوان ابزاری در برآورد جریان زیست محیطی و کمی کردن مقدار، زمان بندی و کیفیت جریان آب مورد نیاز در تداوم حیات اکوسیستم های رودخانه ای استفاده شود. هدف از مطالعه ی حاضر، تعیین روند تغییرات زمانی و مکانی سلامت رودخانه های استان اردبیل با تأکید بر شاخص های هیدرولوژیک جریان با استفاده از آزمون های آماری است. بدین منظور از داده های دبی روزانه ی ایستگاه های هیدرومتری طی دوره ی آماری 1367 1390 برای تجزیه و تحلیل سلامت رودخانه و از آزمون ناپارامتریک من کندال و روش تخمینگر سن به منظور تعیین وجود داشتن یا نداشتن روند مثبت و منفی در سطوح مختلف آماری استفاده شد. همچنین پس از تقسیم بندی دوره ی آماری موجود به چهار دوره ی پنج ساله، از آزمون کروسکال والیس برای بررسی تغییرات زمانی و وجود تفاوت در دوره های کوتاه مدت استفاده شد. نتایج پژوهش روند کاهشی معنا دار سلامت رودخانه در ایستگاه های مطالعه شده (13 ایستگاه از 24 ایستگاه) را نشان داد. ایستگاه های سولا و فیروزآباد روند افزایشی معنا داری داشتند و در ایستگاه های باقی مانده روندی معنا دار تشخیص داده نشد. با توجه به نتایج به دست آمده از نقشه های تغییرات مکانی سلامت رودخانه، بیشترین تغییر وضعیت شاخص سلامت رودخانه در بخش مرکزی و کمترین تغییرات و کاهش شاخص یادشده در قسمت های شمالی و جنوبی استان مشاهده شد. در مجموع، می توان گفت که میزان تغییرات و کاهش درجه ی سلامت هیدرولوژیک جریان در دوره های اخیر بسیار بیشتر از گذشته بوده است که می تواند با افزایش شدت بهره برداری از منابع آب سطحی و کاهش آبدهی بر اثر تغییرات اقلیمی مرتبط باشد.

خشک سالی از جمله بلایای طبیعی مرتبط با آب و هوا و یکی از بزرگ ترین تهدیدهای بقای انسان است که تأثیرات نامطلوبی بر پایداری اجتماعی، اقتصادی و محیط زیستی می گذارد. حال آن که مقوله های مرتبط بر آن و از جمله تأثیر آن بر سلامت حوزه آبخیز کمتر مورد توجه قرارگرفته است. بر همین اساس، در این پژوهش سعی شده است تا سلامت حوزه آبخیز چالوس بر اساس تغییرات پایایی (Rel)، تاب آوری (Res) و آسیب پذیری (Vul) تحت تأثیر خشک سالی مستند به دوره آماری 1365 تا 1394 مورد ارزیابی قرار گیرد. برای انجام این پژوهش، داده های بارندگی نُه ایستگاه با روش عکس مجذور فاصله برای آبخیز میان یابی شد. سپس، با تعیین میانگین و انحراف معیار داده ها، شاخص خشک سالی (SPI) تعیین شد. همچنین، برای محاسبه شاخص های Rel، Res و Vul از مقدار میانه شاخص SPI استفاده شد. سپس، با محاسبه مقدار میانگین هندسی این شاخص ها وضعیت کلی سلامت آبخیز تعیین شد. نتایج پژوهش نشان داد، شاخص SPI در دوره آماری مذکور با مقادیری بین 1.43- و 2.25 الگویی همانند بارندگی داشته و با افزایش بارندگی در انتهای دوره، این شاخص نیز مقادیر مثبت بیشتری را به خود اختصاص داده است. ارزیابی سلامت آبخیز نیز نشان داد که شاخص های Rel، Res و Vul به ترتیب 0.5، 0.23 تا 0.62 و 0.06 تا یک را داشته است. میانگین هندسی این شاخص ها نیز  بین 0.19 تا 0.58 بود. نهایتاً متوسط شاخص سلامت حوزه آبخیز چالوس بر اساس پویایی شاخص خشک سالی 0.45 و در گروه "متوسط" بود که نتایج به دست آمده دلالت بر متوسط بودن شرایط اقلیمی حاکم بر منطقه و طبعاً نقش ماشه ای دخالت های انسانی در تهدید سلامت آبخیز چالوس دارد. یافته های بررسی نقش مهمی در تبیین شیوه های مدیریت سازگار حوزه آبخیز مذکور ایفا خواهد کرد.

رفتارسنجی سلامت حوزه آبخیز، دیدگاه جامعی از عوامل مؤثر در وضعیت حوزه آبخیز را فراهم می کند. پژوهش حاضر، تأثیر طول دوره آماری بر تغییرات شاخص سلامت آبخیز مبتنی بر شاخص خشک سالی (SPI) در دوره آماری سال های 2021-1961 در ایستگاه های صحنه، کرمانشاه و هرسین در استان کرمانشاه با استفاده از چارچوب RelResVul ارزیابی شده است. به همین منظور شاخص های پایایی (Rel)، تاب آوری (Res)، آسیب پذیری (Vul) و متوسط سلامت آبخیز (RelResVul) در بازه های زمانی متفاوت در مدل RelResVul محاسبه شد. مطابق نتایج، در دوره های زمانی 1961 تا 1980، 1981 تا 2000 و 2001 تا 2021 شاخص های سلامت آبخیز مقادیر متفاوتی داشته است. به طوری که با افزایش دوره آماری، شاخص های سلامت تغییرات متفاوتی داشته و در دوره های کوتاه مدت تغییرات شاخص ها نسبت به کل دوره بیش تر بوده است. بیش ترین میزان تغییرات در 30 سال ابتدایی دوره آماری مشاهده و با افزایش طول دوره آماری تا انتهای دوره، میزان تغییرات این شاخص ها کم شد. بر این اساس 30 سال انتهایی دوره آماری، از نتایج مطلوب و قابل اعتمادی برای محاسبه شاخص های سلامت فعلی برخوردار است. ازاین رو با توجه به حجم زیاد محاسبات و هم چنین فقدان داده های اقلیمی و کاهش ایستگاه ها، استفاده از طول دوره آماری 30 ساله منتهی به مقطع زمانی موردمطالعه برای بررسی سلامت آبخیز پیشنهاد می شود.